Proloog: de spiegel van intelligentie
Van verwondering naar verantwoordelijkheid
Wat we bedoelen als we over kunstmatige intelligentie spreken
1950 – De vraag vóór de technologie
1956 – De geboorte van een term
1960-1970 – Symbolische AI en ELIZA
1970-1990 – AI-winter en begrenzing van ambitie
1990-2010 – Machine learning en statistisch leren
2010-2018 – Deep learning en schaal
2022 – ChatGPT en het kantelpunt
2022-nu – AI in dagelijkse leer- en werkpraktijken
Van generatieve AI naar AI-agents
Wat AI niet is en waarom dat ertoe doet
Waarom dit hoofdstuk hier eindigt
1
Wat is AI-geletterdheid eigenlijk?
Wat verstaan we onder AI-geletterdheid?
Bouwstenen van AI-geletterdheid
Van individu naar systeem
Naar een AI-geletterde cultuur
2
AI zichtbaar en bespreekbaar maken
Waarom zichtbaarheid ertoe doet
Van beleid naar handelingsruimte
De prijs van onzichtbaarheid
Ontwerpen voor zichtbaarheid
De zichtbare professional
Interactie: ervaren in plaats van uitleggen, probeer de Feedback Companion
3
Regie nemen in het tijdperk van generatieve AI
Waarom regie nu het hart van goed onderwijs raakt
Regie is nooit individueel alleen
Regie begint met bewuste keuzes
Toetsing herontwerpen zonder leren te beschadigen
Regie als bescherming van professionele autonomie
Frictie als leerindicator
Regie is een collectieve opgave
Interactie: ontwerp je eigen AI-companion met de Prompt Companion
4
Pedagogiek als vertrekpunt
Technologie krijgt pas betekenis door pedagogiek
Het spanningsveld tussen visie en instrument
De vier kwadranten als spiegel
De docent in het D-kwadrant
Van visie naar ontwerpprincipes
AI-companions als didactische rollen
Afbakening creëert vrijheid
Interactie: maak je eigen AI-companion met de Prompt Companion
Curriculumverankering en professionalisering
De docent als moreel kompas
Reflectie op dit hoofdstuk
Interactie: verleg het gesprek met de Curriculum Companion
5
Van versnelling naar verbinding
AI als meervoudige werkelijkheid
Frictie is geen storing, het is informatie
Van frictie naar grenswerk
AI-beleid als ontmoetingsplek
Interactie: ervaar beleid als meerstemmig gesprek, gebruik de AI-beleid Companion
Waarom dit nog niet genoeg is
6
HEAR: Menselijk redeneren in interactie met AI
Waar het werkelijk schuurt
Waarom de gebruikelijke antwoorden niet werken
Waarom dit hoofdstuk hier staat
Waarom bestaande kaders tekortschieten
E – Expressive Interaction
R – Reasoned Responsibility
7
HEAR in de praktijk met AI-companions
De docent die feedback wilde terugwinnen
De student en feedback in een AI-rijke leeromgeving
Reflectie: mens en companion in het licht van HEAR
Feedback Companion en de AI-verordening
Feedback Question Companion en de AI-verordening
HEAR en de Feedback Question Companion
Interactie: werken met de Feedback Question Companion
AI-verordening en de Toets Companion
HEAR raamwerk met de Toets Companion
Interactie: werken met de Toets Companion
AI op curriculum-niveau: geen toevoeging, maar positionering
Curriculum Companion en de AI-verordening
HEAR en de Curriculum Companion
Interactie: werken met de Curriculum Companion
De manager en het overzicht dat ontbrak
HEAR bij de EduScan Companion
AI-verordening en EduScan Companion
Interactie: werken met de EduScan Companion
Synthese: wanneer companions het denken niet overnemen, maar dragen
8
Wanneer AI infrastructuur wordt
Wanneer governance pedagogiek raakt
Energie, rekenkracht en verantwoordelijkheid
Digitale soevereiniteit herijkt
Inkoop als stille ontwerper
Small Tech en wendbaarheid
9
Van infrastructuur naar innerlijke ruimte
Wat verstaan we onder emotionele veiligheid in onderwijs?
Emotionele veiligheid is geen welzijnsthema
De ruimte om niet zeker te zijn
Wat gebeurt er als die veiligheid onder druk komt?
AI als nieuwe factor in emotionele veiligheid
Emotionele veiligheid is geen vanzelfsprekendheid
Emotional Safety AI Framework (ESAF)
Context: van K–PhD, niet gebonden aan één onderwijslaag
Waarom ESAF anders is dan bestaande AI-kaders
De kern van ESAF: AI beïnvloedt meer dan taken
Authority bias en cognitive shaping
ESAF als governanceframework, niet als didactisch trucje
Waarom dit juist nu urgent is
Wat er gebeurt als emotionele veiligheid ontbreekt
Afname van legitieme twijfel
Authority bias zonder autoriteit
Cognitive shaping als systeemeffect
De emotionele kant van lock-in
Waarom dit geen individueel probleem is
Vooruitblik: van analyse naar ontwerp
AI-verordening als minimale ondergrens, niet als eindpunt
Guardrails zijn ontwerpkeuzes, geen noodremmen
Vier ontwerpprincipes op het snijvlak van ESAF, HEAR en de AI-verordening
Waarom AI-companions hier een sleutelrol spelen
Waarom regels zonder zorg tekortschieten
Waarom zorg zonder structuur naïef is
Onderwijs als oefenplaats voor volwassen omgang met macht
Van beheersing naar zorgvuldigheid
Zorg als collectieve verantwoordelijkheid
Technologie als spiegel, niet als oplossing
Wat we niet moeten uitbesteden
Systemen, Europa en de menselijke maat